ADÜ Menü
ADü LOGİN

Adnan Menderes Üniversitesi
Engelli Öğrenci Birimi

Görme Engelli Öğrencilerimiz İhtiyaç Duydukları Kitapları Nasıl Teminedebilirler

 

Ön Bilgilendirme

görme engelliler okuma ihtiyaçlarını insan sesiyle seslendirilmiş kitapları dinleyerek karşılayabilecekleri gibi, bu gün artık çok daha fazla tercih edilen bir yöntemle: taraycı (scanner,) vasıtasıyla taranarak bilgisayar ortamına aktarılan dökümanları, çeşitli programlar vasıtasıyla ocr işleminden geçirdikten sonra bilgisayar veya mobil cihazlarında  yüklü bulunan bir ekran okuycu sesiyle okunan metni dinleyerekte karşılayabilirler;  bunun yanısıra görme engellilerin Braille alfabesiyle yazılmış kitapları parmaklarıyla okumaları suretiyle de basılı metinleri takibetmeleri mümkündür.

görme engellilerin kullandıkları bilgisayar ve akıllı cihazlar özel üretim olmayıp, bu cihazların görme engellilerin kullanımına uygun hale getirilmesi işletim sistemlerine göre farklılıklar göstermektedir.
Bazı işletim sistemlerinde hariçten bir ekran okuycu uygulaması yükleyerek, bazı sistemlerde ise sistemler içerisinde mevcut bulunan bir ekran okuycu uygulamasını çalıştırarak cihazların görme engelli kullanıcıların kullanımına uygun hale getirilmesi mümkündür.
Ekran okuycu programların temini ve kullandığımız cihazlarda ekran okuycuların aktif hale getirilmesi gibi konular ayrı bir makalede incelenecektir.
Ekran okuycusu aktif olan bir cihazda görme engelli kullanıcı istediği makaleyi, kitabı, vb… okuyabilir; istediği internet sitesini ziyaret eder ve istediği bilgiye ulaşabilir.
Bütün bunlarıgöz önüne aldığımızda eğitimciler tarafından sınıftaki öğrencilere dağıtılan makalelerin eğer mümkünse görme engelli öğrenciye de, pdf, Word vb… formatlarda text içerikli olmak suretiyle verilmesi, veya makaleyi yukarıda yazılan veya benzer formatlarda teminedebileceği internet sitesi, e-dergi vb… yayınların adresinin verilmesi, görme engelli öğrenci için de kaynaklara ulaşım bakımından diğer öğrencilerle eşitliği sağlayabilecek bir uygulama olması sebebiyle yararlıdır.


Nasıl E-kitap, Sesli Kitap Dinleyebilirim?

Görme engelli öğrenciler e-kitaplarını sadece e-kitap okumak için geliştirilen bazı cihazlarda, yahut işletim sistemlerine yüklenilebilen bazı özel programlarda takibedebilecekleri gibi,
Bilgisayarlarında yüklü bulunan word, adobe reader gibi herhangi bir kelime işlemci programda da okuyabillirler.
Aynı şekilde, sesli kitaplarda özel programlar vasıtasıyla dinlenebileceği gibi
Çok basit mp3 oynatma programları veya mp3 oynatıcı cihazlarlada dinlenebilir.
e-kitap okumak ve sesli kitap dinlemek için geliştirilmiş programların içerisinde diğerlerine göre daha fazla tercih edilen programların ve özel cihazların bir kaçından bahsetmek faydalı olacaktır.
Daisy denilen bir cihaz  sesli kitapları daisy denilen bir formatta oynatabilmektedir.
Daisy formatı, sesli kitapların sayfa sayfa, cümle cümle dinlenebileceği; ayrıca, bu formatta üretilebilen
sesli kitapların istenilen bölgesinin altını çizmek gibi sesli kitap dinlerken erişilebilirliği arttıran bir çok işlemlerin yapılabileceği bir formattır.
Daisy formatında üretilmiş bir sesli kitap eğer daisy çalar bir cihaz yada bilgisayarımızda daisy formatı oynatımını destekleyen bir program yoksa, erişilebilir bir şekilde dinlenemeyeceği için, herhangi bir seskayıdı gibi normal bir mp3 oynatma programıyla, herhangi bir cihazla da dinlenebilmektedir.
Ayrıca, daisy cihazlarında bir ekran okuycu da bulunması sebebiyle bu cihazlarla text içerikli metinlerde dinlenebilmektedir.
Yine daisy formatında dosyaları oynatabilen programlar, sesli kitapların yanısıra text içerikli e-kitapları da oynatabilmektedirler.
Ülkemizde İstanbul Belediyesi Sesli Kütüphanesi bu formatta sesli ve text içerikli kitaplar hazırlamaktadır.
Windows platformunda sesli kitap ve e-kitap dinlemek amacıyla kullanılabilecek diğer programlara göz atacak olursak:
balabolka, tekno ses, angels wolks vb… uygulamalar da Windows platformunda kullanılan programlardandır.
Bütün bunlarla beraber Windows platformunda görme engellilerin sesli kitap ve e-kitap dinlemesini sağlayan pek çok program vardır; basit bir araştırmayla bunlar keşfedilebilmektedir; ancak, Windows işletim sistemlerinde çalışan ekran okuycular e-kitapları word, pdf vs… dosya formatlarında text içerikli oldukları taktirde okuyabilmekte olup, sesli kitaplarda mp3 oynatıcı programlarla dinlenebilmekte olduğu için yukarıdaki programlar diğer işletim sistemlerine nazaran daha az tercih edilmektedir.
Diğer platformlardaki uygulamalardan bahsetmek gerekirse bunların en önemlisi IOS ve android işletim sistemine yüklenebilen
Voice Dream uygulamasıdır. Bilinen engelişmiş ve ençok kullanılan e-kitap, sesli kitap dinleme programlarından olan Voice dream uygulaması, e-kitapları dakikada 700 kelime hızla okuyabilmekteyken, sesli kitaplarıda ses kalitesini bozmadan %200 arttırılmış hızlaoynatabilmektedir.
Ayrıca IOS işletim sistemi bulunan cihazlarda Voice Dream uygulamasıyla Arapça, Türkçe, İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Almanca, Çince vb… bir çok dilde IOS işletim sisteminin Voice Over ekran okuycularıyla ve hariçten satınalınabilen ekran okuycularla metinler dinlemek mümkün olup, bu program sadece görme engelliler için değil, aynı zamanda disleksi hastalarının da yararlanabileceği şakilde tasarlanmıştır.
Bunun yanısıra, apple cihazların işletim sisteminde dahili olarak çalışan e-kitap okuma uygulaması olan Ibooks programıda erişilebilir bir e-kitap uygulamasıdır.
Ayrıca, ıos işletim sisteminde çalışan Audio Book isimli bir uygulama, bünyesinde Kamoya Açık Kaynaklardan derlenilmiş çok fazla İngilizce sesli kitap barındırmakta olup, kitaplar internet imkanı olan cihazlarda kontrol buttonlarına erişilebilir bir şekilde dinlenilebilmektedir.

Görme Engelliler Kütüphaneleri Hakkında Ön Bilgilendirme

Ülkemizdeki görme engellilerin okuma ihtiyacını karşılamak amacı doğrultusunda kurulan kurum ve kuruluşlar tarafından, gönüllülük esasına dayanılarak çeşitli kitaplar sesli kitap formatına dönüştürülmekte, veya aynı kurumlar tarafından taranarak ocr işleminden geçtikten sonra pdf, Word vb… formatlarda bilgisayar ortamına aktarımı da sağlanabilmektedir. Ayrıca, günümüzde ulaşılan teknoloji sayesinde, görme engelli kişilerde herhangi bir eseri kendileri tarayarak ocr işleminden geçirebilmektedirler.
Taranarak ocr işleminden geçirilen pdf, Word, vb… formatlarda bilgisayar ortamına aktarılan text içerikli dökümanlar, görme engellilerin kullandıkları bilgisayar ve akıllı cihazlarda bulunan ekran okuycular tarafından seslendirilebildiği için, görme engelliler yukarıda bahsedilen formatlardaki dökümanlardan istifade edebilmektelerdir.

Görme engelli vatandaşlarımız kendilerinin yararlanması amacıyla kurulan bu kütüphanelerden faydalanabilmeleri için görme engelli olduklarına dair tam teşekküllü bir hastahaneden aldıkları  sağlık raporunu ibraz etmek zorundadırlar.

Anlatılanların neticesinde, ülkemizdeki görme engellilerin basılmış eserlere ulaşıp onlardan yararlanmaları konusunda haklarının korunması ve görme engellilere hizmet veren kütüphanelerin de hangi esaslara veusüllere dayanarak nasıl hizmet sunabilecekleri bir kanunla yasal zemine oturtulmuştur.
Ülkemizde görme engellilere yönelik kütüphanelerin ve diğer kurumların sunduğu Bütün bu hizmetler:
5846 Sayılı Kanunun "altıncı Bölüm-Çeşitli Hükümler " bölümünde yeralan "EK MADDE 11’de belirtildiği gibi, görme engellilere kanunen tanınan haklar çerçevesinde, kanunların gösterdiği yol ve yöntemler doğrultusunda, telif haklarına riayet edilerek sağlanmaktadır.

İlgili kanun:
5846 Sayılı Kanunun "altıncı Bölüm-Çeşitli Hükümler " bölümünde yeralan "EK MADDE 11. - Ders kitapları dahil, alenileşmiş veya yayımlanmış
yazılı ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler için üretilmiş bir nüshası yoksa hiçbir ticarî amaç güdülmeksizin bir engellinin kullanımı için kendisi
veya üçüncü bir kişi tek nüsha olarak ya da engellilere yönelik hizmet veren eğitim kurumu, vakıf veya dernek gibi kuruluşlar tarafından ihtiyaç kadar
kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda çoğaltılması veya ödünç verilmesi bu Kanunda öngörülen izinler alınmadan gerçekleştirilebilir."Bu nüshalar
hiçbir şekilde satılamaz, ticarete konu edilemez ve amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz. Ayrıca bu nüshalar üzerinde hak sahipleri ile ilgili
bilgilerin bulundurulması ve çoğaltım amacının belirtilmesi zorunludur.


Görme Engelli Öğrencilerimizin Yararlanabilecekleri Kütüphanelerin Listesi:

Yukarıda bahsedilen ön bilgilendirmelerden sonra, görme engelli öğrencilerimizin yararlanabilecekleri kimi belli başlı kütüphanelerin listesi aşağıdadır:

 

1. görme engelli öğrencilerimizin talebettiği her türlü kaynak Adnan Menderes Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi'nde taraycılar vasıtasıyla taranıp talep sahiplerine teslim edilmektedir.

2. üniversitemiz merkez kampüsünde bulunan kütüphanemizin süreli yayımlar bölümünde 1 hartdisk içerisine yüklü 2942 adet sesli kitaptan oluşan bir arşivimiz bulunmaktadır.
öğrencilerimiz ihtiyaç duydukları kitabın sesli formatını eğer kütüphanenin süreli yayınlar bölümündeki arşivde varsa buradan teminedebilirler.

3. üniversitemiz kütüphanesinin süreli yayımlar bölümünde 68 adet ingilizce sesli kitap bulunmaktadır.

4. üniversitemiz kütüphanesinde 30 civarında braille kitap bulunmaktadır, bu kitapların listesi aşağıdaki dosya indirme bağlantısında verilecektir.


Üniversitemiz dışında diğer kurumların hizmetleri

1. boğaz içi üniversitesi görme engelliler teknoloji  labaratuarı getem tarafından kurulan  bir internet sitesi vasıtasıyla görme engellilere yönelik kütüphanecilik hizmeti verilmektedir; bu sitede sesli ve taranarak yüklenmiş bulunan kaynaklardan üyelik koşulunu yerine getiren bütün görme engelliler yararlanabilmektedirler.
bu sitenin linki aşağıdadır.

link:

http://www.getem.boun.edu.tr/


2. milli kütüphane bünyesinde kurulmuş bulunan  görme engelliler kütüphanesi, KONUŞANKİTAPLIK bölümü bir internet sitesi vasıtasıyla türkiyedeki bütün görme engellilere yönelik kütüphanecilik hizmeti vermektedir; bu kütüphanede projelerle taranmış çocuk kitapları hariç olmak üzre, diğer kaynakların neredeyse tamamı sesli kitaplardır.

Link:
http://konusankitaplik.mkutup.gov.tr


3. TÜRKİYE Görme Engelliler Kütüphanesi (TURGOK)
İzmir şehrinde bulunan bu kütüphanenin de geniş bir arşivi bulunmaktadır; kitaplarının geneli sesli olan bu kütüphane kitapları üyelerine cd’lere yükleyerek göndermektedir; Bununla beraber kütüphanenin birde internet kütüphaneciliği hizmeti bulunmaktadır.
Ayrıca TÜRKİYE Görme engelliler Kütüphanesi Arkadaş adında aylık bir sesli dergi, ve görme engelli çocuklar için balarısı adında aylık bir çocuk dergisi de yayımlamaktadır.
Bütün bunların yanısıra turgok  kütüphanesinin birde kabartma (Braille) kitap ödünç verme projesi bulunmaktadır.

Geniş bilgi için
Link:

http://www.turgok.org

4. GEKOP
Akdeniz ve Kastamonu üniversiteleri ortaklığında kurulan bu platformun üniversiteler arası görme engelliler e-kütüphanesi olması hedeflenmesi dolayısıyla diğer bazı üniversiteler tarafından da desteklenmektedir. Bu e-kütüphane: görme engelliler kütüphanesi ortak veri tabanı baş harfleri kısaltılarak GEKOP  adını almıştır.
Bu ortak veri tabanı da internetten erişime açık olup bünyesinde scan edilmiş, taranmış kitaplardan oluşan geniş bir arşivi barındırmaktadır.

Link:

http://gekop.kastamonu.edu.tr

5. İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Sesli Kütüphanesi:

İstanbul Eyüp semtinde bulunan bu kütüphane bünyesinde sesli kitapları ve Braille kitapları barındıran bir kütüphane olup; Ayrıca bu kütüphanede üretilen sesli kitaplar görme engelliler için modern bir sesli kitap dinleme teknolojisi olan daisy formatında üretilmiştir.
Daisy formatı oynatımını destekleyen cihazları, veya bilgisayar vs… akıllı cihazlarda bu formatı destekleyen programları bulunmayan görme engellilerde bu kitaplardan basit bir mp3 formatında hazırlanmış gibi faydalanabilirler.
İstanbul Büyük Şehir Belediyesi Sesli Kütüphanesi için link:

http://www.ibb.gov.tr/sites/sesliweb/pages/seslikutuphane.aspx
yurt dışı kaynaklar

yurt dışında görme engelliler için üretilmiş kaynaklara ulaşmak kolay olmayıp, genellikle bu kaynaklar ihtiyacı olan görme engelliye farklı bir ülke vatandaşı olması durumunda posta yoluyla, yahut elektronik ortamlar vasıtasıyla gönderilmemektedir.
Burada talebin elçilikler vasıtasıyla kuruma ulaştırılması beklenmektedir, ki zaten buda oldukça zahmetli bir süreçtir; bunun yanısıra, özelliklle dil öğrenen görme engelliler için körlere yönelik yabancı kütüphanelerden erişilebilir eser temininin, ülkemizde bulunan ilgili kütüphane, dernek vb… kuruluşlar vasıtasıyla bir protokol anlaşması yapmak suretiyle ilgili kanunlara uygun bir şekilde sağlanmasının mümkün olup olmadığı da araştırılmaya değer bir konudur.

Ancak İngilizce bilen görme engelliler telif hakkı koruma süreleri geçmiş eserlerin açık yayımlandığı kimi sitelere ulaşa bilmektedirler.
Bu sitelerde yüklü bulunan eserlere hem seslendirilmiş hemde yazılı bir biçimde ulaşabilmek mümkündür.
Aşağıda bu sitelerin adresleri verilecektir.

1. Libriboks:
Bu sitede gönüllü okuycular tarafından seslendirilmiş telif hakkı koruma süresi yasalara göre dolmuş yahut seslendirilmesinde ilgili kanunlar tarafından her hangi bir mahsur bulunmayan eserler audio book formatında yüüklü bulunup site herkesin kullanımına açıktır.

Link

https://librivox.org/

2. Gutenberg projesi:
1971 yılında oluşturulması sebebiyledünyanın ilk dijital kütüphane projesi olan Gutenberg projesi, gönüllüler tarafından yürütülmekte olup, kamuya malolmuş eserleri
Dijital ortamda kamunun yararına sunar.

Gutenberg projesi için link:

https://www.gutenberg.org/

3. Digital library:
Link:
http://digital.library.upenn.edu/books 

  Son Değerlendirme

nihayi olarak gerek ülkemizde, gerekse yurt dışında burada yazılandan çok daha fazla görme engelliler kütüphanesi bulunup, bu sitede tarif edilen bilgiler kavranılıp, bahsettiğimiz görme engelliler kütüphanelerinin internet sayfalarındaki faydali linkler bölümü incelendiğinde bu konuda daha geniş bilgilere ulaşabilmek mümkün olacaktır.

öteyandan, yukarıda görme engelli kütüphaneleriyle ilgili yazdıklarım ve tespitlerim resmi, istatistiki bilgilere dayalı
olmayıp, kendi bilgi birikimime ve tecrübelerime dayanmaktadır ve nasıl erişilebilir kaynak temin edebileceklerini bilmeyen görme engelli öğrenciler için pratik bir önbilgilendirme olması amacıyla hazırlanmıştır; ayrıca, yazıda bahsettiğim bilgilerde güncellemeler ve değişiklikler oluştukça yazı güncellenecektir..

Eklemek istedikleriniz, düzeltmek istedikleriniz, ve her türlü sorularınız için e-posta adresim:
mbulut@adu.edu.tr

     Site Sorumlusu MEHMET BULUT